Năm 2007, nhà sáng lập MoMo - bà Nguyễn Thị Minh Hiền, trong lần công tác tại  Bangladesh đã bị cách sử dụng điện thoại để chuyển tiền của người dân sở tại “hút hồn” và ấp ủ sẽ thực hiện được điều tương tự tại Việt Nam – khi điện thoại di động đang bắt đầu phát triển về cả số lượng người dùng và sự phát triển của công nghệ điện thoại, trong khi nhu cầu mua sắm, thanh toán tăng nhanh, mà có tới 80% dân số chưa có tài khoản ngân hàng. Tháng 10/2007, bà Hiền với mong muốn biến ý tưởng này thành hình hài , đã bắt đầu với sự ra đời của CTCP Dịch vụ Di động trực tuyến M_Service gồm 4 người và 4 máy chủ trong một căn phòng chừng 25 m2 với ý tưởng có thể là viển vông trong thời điểm bấy giờ: “mobile money” – “ví điện tử trên di động”.

GIAI ĐOẠN ĐẦU TƯ HẠT GIỐNG

3. Mạnh Thường Quân (Angle Investor) Một trong những loại nhà đầu tư phổ biến nhất tham gia tài trợ hạt giống được gọi là "nhà đầu tư thiên thần". Các nhà đầu tư thiên thần có xu hướng đánh giá cao các dự án mạo hiểm hơn và mong đợi một cổ phần trong công ty để đổi lấy khoản đầu tư của họ. Sẽ tồn tại 2 nhóm “Mạnh Thường Quân” – Nhà đầu tư thiên thần, tùy theo từng điều kiện và hoàn cảnh, cũng như cơ hội khác nhau mà Start-up sẽ tận dụng vốn đầu tư này một cách thông minh nhất.

-  Nhóm 1: Các vườn ươm doanh nghiệp, quỹ hỗ trợ startup, chương trình tăng tốc khởi nghiệp (gọi là Incubator hoặc Accelerator) – tại đây bạn sẽ được cung cấp tài chính, nơi làm việc và cả hỗ trợ chuyên môn và tất nhiên là vốn. Tuy nhiên, nguồn vốn bạn nhận được từ các tổ chức này sẽ tương đối hạn hẹp.

-  Nhóm 2: Một cá nhân có giá trị ròng cao, hỗ trợ tài chính cho Start-up, thường là để đổi lấy quyền sở hữu trong công ty. Thông thường, sẽ là người thân và bạn bè của Nhà sáng lập doanh nghiệp đó. Các khoản tiền mà các nhà đầu tư thiên thần cung cấp có thể là một khoản đầu tư một lần để giúp doanh nghiệp khởi đầu hoặc tiếp sức liên tục để hỗ trợ và đưa công ty vượt qua giai đoạn đầu khó khăn.

Với nhóm 2 này, bạn bắt buộc phải chia sẻ lợi nhuận cho họ trong cổ phần công ty, tùy theo mức đầu tư mà cổ phần của họ sẽ nắm bao nhiêu. Lúc này số vốn đầu tư của bạn đã tăng lên, nhưng quyền lực của bạn lại giảm đi khá nhiều, vì vậy, hãy chắc rằng bạn tìm được nhà đầu tư Thiên thần không chỉ có tiền, mà còn có cùng tầm nhìn để bạn có thể tin tưởng và tôn trọng.

M_Service giai đoạn này đã khá may mắn khi trong lần lặn lội qua Philippines và một số nước trong khu vực châu Á để học hỏi kinh nghiệm, họ đã gặp được Quỹ Bill & Melinda Gates. Thông qua nguồn tiền tài trợ từ quỹ này, M_Service được giới thiệu đến Hiệp hội Thông tin di động toàn cầu (GSMA) và được hướng dẫn về quy trình tạo dựng sản phẩm ví điện tử trên điện thoại di động, cũng chính là tiền đề để họ có căn bản phát triển các sản phẩm kế tiếp. Đây được coi là Angel Investors nhóm 1.

GIAI ĐOẠN ĐẦU TƯ MẠO HIỂM

Vốn đầu tư mạo hiểm đến từ các công ty, tập đoàn lớn được quản lý và vận hành chuyên nghiệp. Hoạt động kinh doanh của họ bao gồm việc tập hợp các quỹ đầu tư từ nhiều nguồn khác nhau, tìm kiếm và đầu tư vào các doanh nghiệp có khả năng cung cấp cho các nhà đầu tư của họ tỷ lệ lợi nhuận cao.

Bởi vì các công ty đầu tư mạo hiểm muốn tỷ lệ hoàn vốn cao hơn các khoản đầu tư khác họ thường đầu tư vào các công ty khởi nghiệp đầy triển vọng hoặc các doanh nghiệp trẻ có tiềm năng phát triển cao nhưng cũng có rủi ro cao bởi các doanh nghiệp này đều mới thành lập và chưa có nhiều kiểm chứng về việc đảm bảo lợi nhuận. Các công ty đầu tư mạo hiểm thường đầu tư vào các lĩnh vực kinh doanh như CNTT, dược phẩm sinh học, công nghệ sạch, bảo vệ môi trường,…

4. Vòng đầu tư Serries A Giai đoạn này, sản phẩm của bạn đã bước qua 2/3 giai đoạn xây dựng và có những tractions đầu tiên (số lượng users, hoạt động thu về doanh thu). Bạn có thể vẫn chưa có lợi nhuận hoặc có nhưng không đáng kể. Cái bạn có là những milestones - mốc thành công bạn đạt được trong dự án của mình, đó có thể là số lượng users, mức tăng trưởng doanh thu, độ phủ trên thị trường... Cái bạn cần là một nguồn vốn lớn hơn để hoàn thiện sản phẩm, ra mắt tính năng mới hoặc mở rộng thị trường. Bạn bắt đầu tiếp cận đến các nhà đầu tư mạo hiểm, VCs (Venture Capitals).

Trong vòng này, điều quan trọng là phải có kế hoạch phát triển một mô hình kinh doanh sẽ tạo ra lợi nhuận dài hạn. Thông thường, các công ty khởi nghiệp hạt giống có những ý tưởng tuyệt vời tạo ra một lượng lớn người dùng hướng ứng, nhưng để mở rộng quy mô, Start-up sẽ cần thêm một khoản đầu tư lớn hơn. Thông thường, các vòng Series A tăng khoảng 2 triệu đô la lên 15 triệu đô la, nhưng con số này đã tăng trung bình do định giá của ngành công nghệ cao, hoặc "kỳ lân". Khoản tài trợ Series A trung bình tính đến năm 2020 là 12,5 triệu đô la.

Trong tài trợ Series A, các nhà đầu tư không chỉ tìm kiếm những ý tưởng tuyệt vời. Thay vào đó, họ đang tìm kiếm các công ty ngoài ý tưởng tuyệt vời cần có một chiến lược mạnh mẽ để biến ý tưởng đó thành một doanh nghiệp kiếm tiền thành công. Vì lý do này, thông thường các công ty trải qua các vòng cấp vốn Series A có giá trị lên tới 22 triệu đô la.

Ở giai đoạn này, một nhà đầu tư đầu tiên và duy nhất có thể đóng vai trò là "mỏ neo". Khi Start-up đã bảo đảm một nhà đầu tư đầu tiên, việc thu hút các nhà đầu tư tiếp theo cũng trở nên dễ dàng hơn. Các nhà đầu tư thiên thần cũng đầu tư vào giai đoạn này, nhưng họ có xu hướng ít ảnh hưởng hơn trong vòng cấp vốn này so với giai đoạn tài trợ hạt giống.

Đến năm 2013, sau một chặng đường vượt qua những khó khăn ban đầu, lúc này do đã có sẵn mạng lưới hàng trăm ngàn điểm giao dịch, cộng thêm liên kết với các nhà mạng viễn thông, hệ thống điểm giao dịch của ví điện tử MoMo nhanh chóng lan rộng ở các tỉnh thành, trở thành cánh tay nối dài đắc lực của các NHTM khi làm trung gian bán các sản phẩm, dịch vụ tài chính vi mô như: thu hộ tiền điện, tiền nước, thanh toán hóa đơn mua hàng, thanh toán trực tiếp tại siêu thị, thanh toán vé máy bay, trả tiền taxi, đăng ký vay tiêu dùng… Cộng thêm việc M_Service quyết định đầu tư viết riêng một ứng dụng chuyên biệt dùng trên điện thoại di động, đã thu hút nhà đầu tư chiến lược đầu tiên là Ngân hàng Đầu tư toàn cầu Goldman Sachs với 5.75 Đô la Mỹ. Tạo tiền đề cho những bước đi lớn hơn sau này của M_Service và ứng dụng Momo.

5. Vòng đầu tư Series B   Các vòng Series B đều hướng đến việc đưa các doanh nghiệp lên một tầm cao mới, vượt qua giai đoạn phát triển. Các nhà đầu tư giúp các công ty khởi nghiệp đến đó bằng cách mở rộng phạm vi thị trường. Các công ty đã trải qua các vòng cấp vốn hạt giống và Series A đã phát triển cơ sở người dùng đáng kể và đã chứng minh cho các nhà đầu tư rằng họ đã chuẩn bị để thành công ở quy mô lớn hơn. Tài trợ Series B được sử dụng để phát triển công ty để có thể đáp ứng các mức nhu cầu này.

Xây dựng một sản phẩm có giá trị và phát triển một đội ngũ đòi hỏi tài năng chất lượng. Tăng cường phát triển kinh doanh, bán hàng, quảng cáo, công nghệ, hỗ trợ và nhân viên tiêu tốn thêm nhiều tiền. Vốn ước tính trung bình huy động được trong một vòng Series B là 32 triệu đô la. Các công ty trải qua vòng cấp vốn Series B được thành lập tốt và định giá của họ có xu hướng phản ánh điều đó; hầu hết các công ty Series B có định giá trong khoảng từ 30 triệu đến 60 triệu đô la, với trung bình là 58 triệu đô la.

Series B xuất hiện tương tự như Series A về các quy trình và người chơi chính. Series B thường được dẫn dắt bởi nhiều nhân vật giống như vòng trước, bao gồm một nhà đầu tư neo chính giúp thu hút các nhà đầu tư khác. Sự khác biệt với Series B là việc bổ sung một làn sóng mới của các công ty đầu tư mạo hiểm khác chuyên đầu tư giai đoạn sau.

Năm 2016 M_Service công bố khoản đầu tư trị giá 28 triệu USD từ Standard Chartered Private Equity và Ngân hàng Đầu tư Toàn cầu Goldman Sachs, với tổng vốn đầu tư 28 triệu USD. Momo cho biết nguồn đầu tư mới (28 triệu USD) sẽ được sử dụng để đấy mạnh phát triển sự hiện diện của MoMo trên toàn quốc, phát triển các dịch vụ và mở rộng hệ sinh thái (Ecosystem)

Thời điểm này MoMo đã đang là đơn vị hàng đầu tại Việt Nam về cung cấp dịch vụ Ví điện tử trên di động, dịch vụ chuyển tiền mặt tại điểm giao dịch (OTC) và nền tảng thanh toán (payment platform). Công ty đã thực hiện hàng chục triệu lượt giao dịch cho 2.5 triệu khách hàng và cộng đồng này đang ngày càng phát triển.

6. Vòng đầu tư Serries C (D,E,…) Các doanh nghiệp tham gia vào các phiên tài trợ Series C đã khá thành công. Các công ty này tìm kiếm nguồn tài trợ bổ sung để giúp họ phát triển các sản phẩm mới, mở rộng sang các thị trường mới hoặc thậm chí để mua lại các công ty khác. Trong các vòng Series C, các nhà đầu tư đổ vốn các doanh nghiệp thành công, với kỳ vọng nhận lại hơn gấp đôi số tiền đó. Tài trợ Series C tập trung vào việc nhân rộng công ty, phát triển nhanh nhất và thành công nhất có thể.

Khi hoạt động trở nên ít rủi ro hơn, nhiều nhà đầu tư “ghé thăm” hơn. Trong Series C, tập trung các nhóm như quỹ đầu cơ, ngân hàng đầu tư, công ty cổ phần tư nhân và nhóm thị trường thứ cấp lớn đi kèm với loại nhà đầu tư được đề cập ở trên. Lý do cho điều này là công ty đã chứng minh rằng mình có một mô hình kinh doanh thành công; những nhà đầu tư mới đến này dự kiến sẽ đầu tư một khoản tiền đáng kể vào các công ty đang phát triển mạnh như một phương tiện giúp đảm bảo vị trí của họ với tư cách là lãnh đạo doanh nghiệp.

Thông thường nhất, một công ty sẽ chấm dứt tài trợ vốn chủ sở hữu bên ngoài với Series C. Tuy nhiên, một số công ty có thể tiếp tục tham gia vòng cấp vốn Series D và thậm chí Series E. Các công ty tiếp tục tài trợ cho Series D có xu hướng làm như vậy bởi vì họ đang tìm kiếm cú hích cuối cùng trước khi IPO hoặc, thay vào đó, vì họ chưa thể đạt được các mục tiêu mà họ đặt ra trong quá trình tài trợ cho Series C.

Công ty quản lý Quỹ đầu tư vốn cổ phần tư nhân Warburg Pincus đầu tư vào M_Service vào tháng 1/2019. MoMo không tiết lộ giá trị khoản đầu tư nhưng cho biết đây có thể nói là con số cao nhất cho đến hiện tại của các nhà đầu tư nước ngoài đầu tư cho lĩnh vực Fintech và Thương mại điện tử tại Việt Nam. Theo lãnh đạo MoMo, nguồn tiền này sẽ được sử dụng để mở rộng hệ sinh thái thanh toán và hiện thực hóa mong muốn phát triển hàng triệu điểm chấp nhận thanh toán trên toàn quốc.

GIAI ĐOẠN ĐẦU TƯ ĐẠI CHÚNG

7. Innital Public Offering Gọi tắt là IPO, mang nghĩa gốc là “Phát hành lần đầu ra công chúng”. Thời điểm này công ty lần đầu tiên huy động vốn rộng rãi từ công chúng thông qua việc lần đầu phát hành cổ phiếu và đưa lên sàn chứng khoán. Trong đó, công chúng được hiểu như một tập hợp các nhà đầu tư với giá trị chứng khoán chào bán đủ lớn. Sau lần đầu phát hành ra công chúng, công ty cổ phần sẽ chính thức trở thành một công ty đại chúng hay còn gọi là công ty cổ phần đại chúng.

Thời điểm này Momo vẫn chưa công bố IPO, có lẽ vì chưa phải thời điểm chín muồi. Nhưng dù sao sau hơn 10 năm bền bỉ với giấc mơ của mình thì hiện tại Momo cũng đã xứng đáng với danh hiệu “Kỳ Lân” trong các Doanh nghiệp khởi nghiệp với ngành Fintech. Đó cũng chính là tín hiệu đáng mừng cho những sự kiên trì, nỗ lực không ngừng nghỉ, để trở thành kim chỉ nam và động lực lớn cho các Start-up trong tương lai có thể tin tưởng vào việc nuôi dưỡng những ý tưởng mới và hữu ích hơn.

Kết: Hiểu được sự khác biệt giữa các vòng huy động vốn này sẽ giúp bạn giải mã được các khúc mắc và đánh giá triển vọng cho Start-up của mình. Mỗi Start-up sẽ có những vòng gọi vốn với hình thức khác nhau, nhưng cơ bản sẽ có cơ hội phát triển cũng như trưởng thành, theo đó là rủi ro lớn hơn theo mỗi giai đoạn huy động vốn. Tuy nhiên, các nhà đầu tư dù ở giai đoạn nào cũng đều góp phần giúp các ý tưởng của Start-up trở thành hiện thực. Dù Start-up lựa chọn hình thức gọi vốn đầu tư nào, hay có cơ hội nhận được các khoản đầu tư từ nguồn nào, thì cũng hãy luôn là một nhà quản lý tỉnh táo để ra được các quyết định sáng suốt nhất, để có thể đem về một khoản đầu tư lớn, nhưng vẫn không mất đi giá trị cốt lõi của Doanh nghiệp.

Hãy nhớ, chọn nhà đầu tư, đừng chọn con số!

Nham Quach

Copyright by MSpace.

XEM THÊM: BÀI HỌC STARTUP TỪ THỰC TẾ - NGHĨ LỚN, BẮT ĐẦU NHỎ